سيد محمد خالد غفارى
36
فرهنگ اصطلاحات آثار شيخ اشراق ( فارسى )
فرهنگ او هنوز همچون ستارهاى درخشان در آسمان علم و انديشهء ايرانى - اسلامى ، پرتوافشانى مىكند و هر چه مىگذرد بر درخشش آن افزوده مىشود . اگر چه شرح حال دقيق و مفصّلى از وى در دست نيست و آنچه هست همچون عمر كوتاهش ، مختصر و همانند آثار گرانقدرش پر از رمز و راز است و با روايات افسانهآميز و محيّر العقول همراه است ، امّا همين ترجمه مختصر از احوال او ، خود بيانگر همّت بلند و عظمت شخصيّت اوست . شرح حال وى در منابع متعدّدى آمده است ، امّا موثّقترين و اصيلترين منبع در اين مورد نزهة الارواح و روضة الافراح فى تاريخ الحكماء و الفلاسفه اثر علّامه شمس الدّين محمّد بن محمود شهرزورى از فلاسفه و حكماى قرن 6 و 7 ه . ق . و از مريدان سهروردى است : « گفتهاند كه وى ( شهرزورى ) از خويشاوندان سهروردى بود و بر تلويحات و حكمة الاشراق شرح نوشته است . . . وى پيرو مسلك شيخ اشراق است » . « 1 » گر چه در اكثر منابعى كه از اين حكيم فرزانه سخن رفته است به قوميّت او اشارهاى نشده است ، امّا بر پايهء بعضى قراين و به شهادت بعضى منابع « 2 » او هم مثل بسيارى از بزرگان علم و حكمت ايرانى - اسلامى ، چون : ابن اثيرها ، ابن خلّكانها ، ابن الحاجها ، ابن الحاجبها ، دينوريها ، شهرزوريها و ساير سهرورديها ، از فرزندان يكى از قديمترين و اصيلترين اقوام ايران زمين ، يعنى قوم كرد بوده است . كثرت آثار و عظمت انديشه و عمر كوتاه و مقام رفيعى كه او در تألّه و حكمت ، بدان نايل گشته است حاكى از آن است كه سراسر عمر كوتاه ، امّا پر بركتش در تحصيل علم و تهذيب نفس و سير آفاق و انفس گذشته است . بنا به روايت شهرزورى ، شيخ اشراق ، در سال 549 ه . ق . در قريهء « سهرورد » نزديك زنجان چشم به جهان گشود . تحصيلات اوليّهء خود را در خدمت مجد الدّين جيلى به پايان رسانيد . وى در اين دوره با يكى از بزرگان تفكّر آن عصر ، امام فخر رازى هم مكتب بود . سپس براى ديدار مشايخ صوفيّه به سرزمينهاى اسلامى سفر كرد و اوقات زيادى را در
--> ( 1 ) دهخدا ، لغتنامه ، به نقل از فرهنگ معين . ( 2 ) از جمله همين نقل لغتنامه از فرهنگ معين و نيز قسمت اعلام المنجد زير لغت « سهرورد » و نيز كتاب مشاهير كرد ، بابا مردوخ روحانى .